"زه‌حمه‌ته‌ حکومه‌ت چاره‌سه‌ری کێشه‌کان بکات"

ئاراس فه‌تاح :  هیچ كات واقیعی‌ سیاسی‌ هێنده‌ی‌ ئه‌م چرکه‌ساتانه‌ دژ به‌خواسته‌كانی‌ گشتی‌ كۆمه‌ڵگا نه‌بوه‌

 

تایبەت بە سایتی سبه‌ی
 

له‌ لێدوانێکیدا بۆ "سبه‌ی" ، ئاراس فه‌تاح، نوسه‌رو روناكبیر ده‌رباره‌ی دۆخى ئێستای‌ كوردستان ‌و نائومێدبونی‌ جه‌ماوه‌ر له ‌چاكسازی‌ سیاسی‌ رایگه‌یاند: ئومێد شتێكه‌و واقیعی‌ سیاسی‌ له‌كوردستان شتێكی‌ دیكه‌یه‌، ئومێدو واقیع له‌ وڵاتی ئێمه‌دا ساڵانێکه‌ دو جه‌مسه‌ری‌ دژ به‌یه‌كن، هیچ كات سیاسه‌ت له‌ وڵاتی ئێمه‌دا هێنده‌ی‌ ئه‌م چه‌ند ساڵه‌ی‌ رابردو نائومێدكه‌رانه‌ نه‌بوه‌، هیچ كاتێكیش واقیعی‌ سیاسی‌ هێنده‌ی‌ ئه‌م چركه‌ساتانه‌ دژ به‌خواسته‌كانی‌ ناو روبه‌ری‌ گشتی‌ كۆمه‌ڵگا نه‌بوه‌

وتیشی: هیچ كاتێك له‌م ماوه‌یه‌دا دونیای‌ ئێمه‌ زیاتر دابه‌شنه‌بوه‌ له‌نێوان سیاسه‌تێكی‌ نائومێدكه‌رانه‌و كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ پڕ ئومێد، ئومێد پێویستی‌ به ‌زمانێكه‌ بتوانێت قسه‌بكات‌و وه‌رگری‌ هه‌بێت، ئومێد پێویستی‌ به‌شوێنێك هه‌یه‌ ‌بتوانێت ته‌عبیر له‌خۆی‌ بكات، ئه‌ڵمانه‌كان راست ده‌كه‌ن كه ‌ده‌ڵێن: ئومێد دوا شته‌ كه‌ ده‌مرێت، بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئومێد نه‌مرێت

ناوبراو‌ باسی له‌وه‌شکرد، وڵاتی ئێمه‌ دارستانێكه‌ له ‌ئومێد‌و سیاسه‌تیش تیایدا جه‌نگه‌ڵستانێكی‌ خواسته‌كانه‌، ئه‌مڕۆش له ‌كوردستاندا خواسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌هه‌مو كاتێك زیاتر وزه‌یان تێدایه‌، له‌ هه‌مو كاتێك زیاتر توانای‌ ژیانیان هه‌یه‌، له‌ هه‌مان کاتدا سیاسه‌تیش له‌ هه‌مو كات زیاتر كه‌ن‌فت‌ و شه‌رمه‌نده‌و بێ گوێ ‌‌و بێ زمان ‌و بێ چاوه‌، كۆمه‌ڵگای‌ ئێمه‌ ترسی‌ خنكاندنی‌ هه‌یه‌، ترسی‌ مردنی‌ هه‌یه‌، چنگی‌ ئه‌م دو حیزبه‌ وه‌ك دو كێلیان لێهاتوه‌، كه ‌له‌مسه‌ر و ئه‌وسه‌ری‌ جه‌سته‌ی‌ كۆمه‌ڵگادا چه‌قێنراون

له‌باره‌ی خۆپیشانده‌رانی سه‌رای ئازادیی، ئاراس فه‌تاح، وتی: له‌ سه‌رای‌ ئازادی‌ نه‌وه‌یه‌كی ئومێد به‌خش ده‌بینم، نه‌وه‌یه‌ک ده‌بینم كه‌ توڕه‌یه‌، توڕه‌ له‌ رابردویه‌كی‌ مردو، هاوکات پڕن له‌ئومێد بۆ ژیانی‌ داهاتو، ئه‌مه‌ ئومێد به‌خشه‌، چونكه‌ كۆمه‌ڵگا ئه‌و كاته‌ زیندوه‌ كه ‌هۆشمه‌ندی‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌بێت نه‌یه‌وێت له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ سه‌رکوت بکرێت

ده‌رباره‌ی‌ گۆڕانكارییه‌ سیاسییه‌كانیش ئه‌وه‌ی‌ خسته‌ڕو، كه‌ "گۆڕانكارییه‌كان وابه‌سته‌ن به‌ عه‌قڵ‌و خواسته‌وه‌، من ساڵانێکه‌ غیابێكی‌ گه‌وره‌ی‌ عه‌قڵ له‌ سیاسه‌تی‌ كوردیدا ده‌بینم، عه‌قڵ به‌مانای‌ ئه‌وه‌ی‌ ‌سیاسه‌ت بتوانێت پێش كه‌وتنه‌وه‌ی‌ كاره‌سات بكه‌وێت، به‌ڵام سیاسه‌تی‌ كوردی‌ سیاسه‌تی‌ رێكخستنی‌ كاره‌ساته‌، نه‌ك رێگر له‌كاره‌سات، چه‌شنی‌ كاره‌ساته‌كانیش بۆ خۆی‌ كاره‌ساتێكی‌ گه‌وره‌یه‌، كاتێك باس له‌عه‌قڵ ده‌كه‌ین له‌سیاسه‌تدا باس له‌ به ‌داموده‌زگاییكردنی‌ ده‌كه‌ین، دامو ده‌زگا بۆیه‌ گرنگه‌ چونكه‌‌ ده‌توانێت، ببێت به ‌فلته‌رێك بۆ ئه‌وه‌ی‌ ململانێ‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان فلته‌ر بكات‌و نه‌بن به‌ هۆكارێك بۆ توندوتیژی ‌‌و پشێوی كۆمه‌ڵایه‌تی، ‌له‌باره‌ی خواستیشه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی‌ له ‌گۆڕانكایی‌ بگه‌ین ده‌بێت خواست‌و ئیراده‌ هه‌بێت، كێشه‌ له‌وه‌دایه‌ لای ئێمه‌ گۆڕانكاری‌ ته‌نها له‌ لایه‌نێكه‌وه‌یه‌ ئه‌ویش كۆمه‌ڵگایه‌، ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵگایه‌ كه ‌ئیراده‌ی‌ زیندوبونه‌وه‌‌و گۆڕانكاری‌ هه‌یه‌، نه‌ك سیاسه‌ت".
ئاراس فه‌تاح هێمای بۆ ئه‌وه‌شکرد: له‌ وڵاتی ئێمه‌دا كۆمه‌ڵگا داوای‌ به‌ داموده‌زگاییكردنی‌ سیاسه‌ت ده‌كات، به‌ڵام تاكه‌ شتێك که‌ به ‌ده‌زگایی‌ كرابێت حیزبه‌، نه‌ك حكومه‌ت، بۆیه‌ زۆر زه‌حمه‌ته‌ له‌م جۆره‌ كاتانه‌دا حكومه‌ت بێلایه‌ن بێت‌و چاره‌سه‌ری‌ گونجاو بۆ كێشه‌كان بدۆزێته‌وه‌، پێش ئه‌وه‌ی‌ ببن به‌ قه‌یران ‌و دۆخی‌ بنبه‌ست

 

ئامادەکردنی: زمناكۆ ئیسماعیل

ڕوونکردنەوەیەک بۆ ڕای گشتی

ئێمە لە ڕۆژی ١٣/٣/٢٠١١دا نامەیەکمان ئاراستەی سکرتێری گشتی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان کرد‌و تیایدا ئاماژەمان بە هەندێک دەنگۆ کردووە کە بە ڕای ئێمە هەنگاونان بۆ پیادەکردنی، دەبنە مەترسی گەورە بۆ کۆمەڵگای کوردستان. دوای وەڵامدانەوەی نامەکەمان بە پێویستی دەزانین ئەم ڕوونکردنەوەیە بدەین

 ئێمە لەو نامەیەدا وەکو ئەرکێکی ئەخلاقی تەنها مەبەستمان ئاگادارکردنەوەی دەسەڵات بوو لە خۆبەدوورگرتن لە هەموو جۆرە بەکارهێنانێکی توندوتیژی دژ بە خۆپیشاندەران‌و دروستبوونی دۆخێک کە لە دەرئەنجامدا بە هیچ کەس‌و لایەنێک کۆنترۆڵنەکرێت‌و ئاسایشی کۆمەڵایەتیمان بخاتە مەترسییەوە

 خۆپیشاندەران لە ڕۆژی ١٧/٢/٢٠١١وە داواکاری ڕەوای خۆیان هەیەو لە چەندین کەناڵەوە گەیاندوویانەتە دەسەڵات. بۆیە بەڕای ئێمە تاکە ناوونیشانێک کە دەسەڵات دەبێت گفتوگۆی ڕاستەوخۆی لەگەڵدا بکات‌و داواکانی جێبەجێبکات، خۆپیشاندەرانە
 
 ئێمە هەمیشە لایەنگری دیالۆگ‌و لێکتێگەشتن بووین لە نێوان هێزە جیاوازەکانی کۆمەڵگادا. هەرچی پەیوەندی بە خۆشمانەوە هەیە، ساڵانیکە بە نووسین‌و هەڵوێستەکانمان پەیامەکانی خۆمان گەیاندووەتە دەسەڵاتدارێتی کوردی‌و بەتایبەتیش لەمەڕ ڕووداوەکانی ئەم دواییە زۆربەمان قسەی خۆمان کردووە. لەم رووەوە بیر‌و بۆچوونی ئێمە چ لای ڕای گشتی‌و چ لای دەسەڵاتدارانی کوردستان روون‌و ئاشکرایە

هیوادارین دەسەڵات لەگەڵ ئەوانەدا بچێتە دیالۆگەوە کە دەتوانن بڕیار لەسەر چارەنووسی ڕووداوەکان بدەن

بەختیار عەلی
شێرکۆ بێکەس
مەریوان وریا قانیع
ئاراس فەتاح
شێرزاد حەسەن
رەووف بێگەرد
رێبین هەردی
شوان عەتوف
کامەران مەنتک
رێبین رەسووڵ
هۆرێن غەریب
هیوا قادر
ئاسۆس هەردی
ئارام کاکەی فەلاح

نامه‌یه‌كی سه‌ر ئاوه‌ڵا بۆ سکرتێری گشتی یەکێتی

بەڕێز مام جەلال، سکرتێری گشتی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان

پاش ڕێز‌و سڵاو

وەک بەڕێزت دەزانیت کوردستان بە دۆخێکی ھێجگار ناسکدا تێدەپەڕێت، بەھەزاران ھەزار کوڕ‌و کچی گەنجی توڕەی ئەم وڵاتە‌و بە ھەزاران ھەزار کەسانی سەر بە ھێز‌و توێژە کۆمەڵایەتییە جیاوازەکانی کوردستان، لەسەر شەقامی زیاد لە شار‌و شارۆچکەیەکی نیشتیمانن. ھەمووان یەک خەم‌و یەک ئاوات‌و یەک ویست کۆیکردونەتەوە: خەم‌و ئاوات‌و ویستی چاکسازیی ڕاستەقینەی ئەو مۆدێلی حوکمڕانییەی حیزبەکەی ئێوە‌و حیزبە ھاوکارەکەتان، پارتی دیموکراتی کوردستان، دروستانکردوە. بەشی زۆری ئەو گەنجانە لەژێر سێبەری دەسەڵاتدارێتیی حیزبەکەی ئێوە‌و پارتیدا لەدایک‌و گەورەبوون. ئەزمونی ژیانیان لەگەڵ دەسەڵاتدارێتی ئێوەدا دەستپێدەکات، وشیاری سیاسی‌و ئینسانیان لە ساتەوەختی جەنگە ناوخۆییە خوێناوییەکانی ئێوەدا دروستدەبێت‌و ئەو کەسایەتییە سیاسی‌و سەربازی‌و ئیدارییانەی کە دەیانناسن، ئەزموونە سیاسییەکەی ئێوە دروستیکردون. بێگومان ئەو ملیۆنێرانەش دەناسن کە بەخێراییەکی پێوانەیی لەناو ئەزموونە سیاسییەکەی ئێوەوە ھاتنەدەر.
پەنجەرەی ئەم نەوەیە بەڕووی دونیادا ئەو پەنجەرەیەیە کە ئێوە‌و ھاوپەیمانەکەتان لە کوردستاندا دروستتانکرد.

ئەوەی ئەم نەوەیەی بردۆتە سەر شەقامەکان نە حەز‌و ویستی موغامەرەیە، نە ئیرادەی تێکدان‌و گێرەشێوێنییە، نە دەستی دەرەکییە‌و نە دوژمانیەتییەکی پێشوەخت. وەک سیاسەتمەدارێکی دێرین دەبوایە ئێوە لەھەموو کەس باشتر بتانزانیبایە ئەوەی ئەم خەڵکە توڕەیە دەجوڵێنێت، زیاد لە ھۆکارێکی سیاسی‌و کۆمەڵایەتی گەورەیە. بێگومان ھۆکارەکانی ئەم ناڕازیبوونانە نەزانراو نین، بەشێکی زۆری مەرەکەبی نووسەران‌و ڕۆشنبیرانی ڕاستەقینەی کوردستان لە دونیای دوای ڕاپەڕیندا لە باسکردن‌و شیکردنەوەی ئەو ھۆکارانەدا سەرفبوون. بەڵام ئەوەی جێی داخە ئەوەیە نە ئێوە گوێتانگرت‌و نە ھاوپەیمانەکەتان لە ھەولێر. ئێمە لێرەدا نامەنەوێت جارێکی تر حیکایەتی ئەم تووڕەبوونە بگێڕینەوە، بەڵام بە پێویستی دەزانین لەیەک خاڵ ئاگادارتان بکەینەوە کە ڕۆژانە گوڕ‌و تینی نوێ بە ناڕەزایەتییەکان دەدات‌و وزەی تازەیان پێدەبەخشێت، ئەوەیش تێکەڵبوونی توڕەبوونی ئەم نەوەیەیە بە نائومێدییەکی گەورە‌و قووڵ. گوێنەگرتن‌و بێباکی نواندن بەرامبەر بەم دۆخە، هەم نەوەی نوێ‌و هەم بەشێکی زۆری کۆمەڵگای ئێمەی سەرسام‌و نائومێد کردوە. هەمووش دەزانین کە ئێوە تاکە کەسێکن دەتوانن راستەوخۆ کاریگەریتان لەسەر سیاسەتی یەکێتی نیشتیمانی‌و پارتی دیموکرات کوردستانیش هەبێت، لێرەوە هەست بە مەترسی ئەو دەنگۆیانە دەکەین کە لەسەر ئێوە بڵاودەبێتەوە‌و بەپێویستی دەزانین بە ئەرکی خۆمان هەستین‌و ئاگادارتانبکەینەوە کە تەنیا ڕێگای راست‌و دروست گوێگرتنە لە خۆپیشاندەران‌و سەیرکردنیانە وەک هێزی هەرە زیندووی ئەم ساتە، کە لە هەناوی هیچ هێز‌و تاقمێکی سیاسییەوە نەهاتوونەتە دەرەوە، بەڵکو لە هەناوی کۆمەڵگای کوردی خۆیەوە سەرچاوەیان گرتووە.

بە کورتی ئەوەی ئێمە دەمانەوێت بیڵێین ئەوەیە کە ئەم ناڕەزاییانە کاتی‌و تێپەڕ‌و ناکاو نین‌و تەنیا ویستی لاساییکردنەوەی شوێنەکانی تر دروستینەکردون. ئەم ناڕەزاییانە کاردانەوەی سروشتی کۆمەڵگایەکی ناڕازییە بەڕووی ئەو دونیایەدا کە ئێوە بە کۆمەڵێک قەیرانی گەورەوە دروستانکردوە. بۆیە چارەسەر ئەوە نییە  قوڵایی کێشەکان نەبینن‌و واتێبگەن کە توندوتیژی کێشەکە چارەدەکات، ئەوەنییە بیر لە پەلاماردان‌و ڕاونان‌و گرتن‌و تۆقاندنی خۆپیشاندەران بکەنەوە. ھاوکات لەوە دڵنیابن ھەموو پەنابردنێک بۆ بەکارھێنانی توندوتیژی وەک ئامرازێک بۆ چارەسەرکردن ئەزموونەکە نەک تەنھا ناشیرینتر دەکات، بەڵکو پەتی پەیوەندیی لەنێوان ئێوە‌و کۆمەڵگای کوردیشدا دەپچڕێنێت. لە دۆخێکی لەوجۆرەشدا ئێوە تەنھا ھەموو متمانەیەک نادۆڕێنن، بەڵکو دەبنە دوژمنی بەشێکی گەورەی ئەم کۆمەڵگایە.

ھەموو ئەو هێما‌و دەنگۆیانەی لە دوای گەڕاندنەوەی بەڕێزتانەوە بۆ کوردستان دروستبوون، ئاماژە بۆ ئەوەدەکەن کە ئێوە ڕابەری ئەو خەتە توندەن کە خواستی کۆتاییهێنانی بە خۆپیشندانەکان هەیە لە ڕێی بەکارهێنانی توندوتیژییەوە. ئەمانە پێکڕا دەنگۆی مەترسیدارن‌و ھیوادارین بەھیچ جۆرێک ڕاست نەبن‌و داواکارین راستەوخۆ هەم بەقسە‌و هەم بە کردار لای ئێوەوە بەدرۆبخرێنەوە.

ئێمە پێمانوایە بەرپرسیارێتییەکی گەورە لەبەردەم شەخسی ئێوەدایە، بۆ ڕێگرتن لەم پێشھاتە خراپانە. ئەرکێکی مێژوویی ھێجگار گەورە‌و ترسناک کەوتۆتە سەرشانتان بۆ چارەسەرکردنی ھێمنی ئەم دۆخە‌و وازھێنان لە ھەموو پلان‌و ھەوڵدانێک کە بیەوێت لەڕێگای بەکارھێنانی ھێز‌و ھەڕەشە‌و تۆقاندنەوە کۆتایی بەم خۆپیشاندانانە بھێنن. بەڕای ئێمە باشترین هەنگاو گوێگرتنە لەداواکاری خۆپیشاندەران‌و جێبەجێکردنی خواستەکانیانە، کە داوای رەوان‌و لەلایەن بەشی زۆری ئەم کۆمەڵگایەوە پشتگیری لێدەکرێت‌و لە هەموومانەوە هاوسۆزیی وەرگرتووە. ئەم خۆپیشاندانانە خۆپیشاندانی بەشە زیندووەکەی کۆمەڵگای کوردییە، کارەسات‌و تراژیدیایەکی گەورەیە کە زمانی هەمیشەیی قسەکردن لەگەڵ ئەو هێزەدا ببێتە زمانی تۆمەتبارکردن‌و توندوتیژی، پێویستە ئەو راستییە ببینرێت کە ئەمە نەوەیەکی نوێیە‌و سیاسەتێکی نوێی دەوێت‌و دەبێت وەک هێزێکی کۆمەڵایەتی نوێ‌و راستەقینە مامەڵەی لەگەڵدابکرێت، نەوەک وەک دەستی دەرەکی‌و گێرەشێوێن‌و تیرۆریست. ئێستا کاتی ئەوە هاتووە لە دونیای کورددا نەوەکانی پاشەڕۆژ قسەی خۆیان هەبێت‌و تەنیا گوێگری دەنگەکانی ڕابوردوو نەبن‌و دەبێت هەمووش پێشوازی لە دەنگیان بکەین، چونکە ڕۆژانی ڕابوردوو سەلماندی کە نەوەیەکن دەتوانن زۆر مەدەنی‌و شارستانی‌و هێمنانە خەبات بۆ داهاتووی خۆیان بکەن‌و هیچ هێزێکیش ناتوانێت بیانوەستێنێت. ئەمڕۆ گەر بە هێز لە مەیدانێکیش دەریانبکەن ناتوانن بەهێز لە هەناوی کۆمەڵگای ئێمە‌و لەسەر نەخشەی سیاسی دەریانبکەن، لێرەوە خواستی توندوتیژی جگە لە پەرچەکرداری توندوتیژ هیچی تر دروست ناکات.

دوورکەوتنەوە لە لۆژیکی زەبروزەنگ‌و بەکارهێنانی توندوتیژیی ھەم نیشتیمان‌و هەم کۆمەڵگای ئێمە لە کارەساتی گەورە دەپارێزێت

بەبڕوای ئێمە تاکە شتێک کە دەتوانێت بمانخاتە سەر ڕێی چارەسەرێکی عاقڵانە، بریتییە لە دووبارە ڕێکخستنەوەی فەزای سیاسی‌و دۆزینەوەی زمانێکی هاوبەش لە نێوان دەسەڵات‌و کۆمەڵگادا کە ئێستا بە قۆناغی پچڕان‌و لێکترازانی تەواوەتیدا دەڕوات.

بەبڕوای ئێمە هەموو هەنگاوێک‌و بڕیارێکی سیاسی لەم قۆناغەدا، دەبێت لە ڕووی مێژووییەوە زۆر بەرپرسانە بێت‌و دوور بێت لە لۆژیکی غرور‌و ململانێی شەخسی، چونکە ئەم کێشانە کێشەی کۆمەڵایەتی‌و سیاسی قۆناغی دوای ڕاپەڕینن، دەستکردی هێزێک یان کەسێک نین‌و هیچ هێزێک‌و هیچ کەسێک بەتەنیا نوێنەرایەتیان ناکات.
جارێکی تر سڵاو‌و ڕێزمان.

بەختیار عەلی
شێرکۆ بێکەس
مەریوان وریا قانیع
ئاراس فەتاح
شێرزاد حەسەن
رەووف بێگەرد
رێبین هەردی
شوان عەتوف
کامەران مەنتک
رێبین رەسووڵ
هۆرێن غەریب
هیوا قادر
ئاسۆس هەردی
ئارام کاکەی فەلاح

‎‫وتاری ئاراس فەتاح لە زانکۆی سلێمانی لە ڕۆژی ۹ - ۳ - ۲٠۱۱ ‬

خوێندکارانی ئازیز

‬
‎‫کۆمەڵگای کوردستان ڕووبەرووی کۆمەڵێک کێشە ترسناک بووەتەوە کە ناکرێت چارەسەرکردنیان لە ژێر ھیچ بەھانەیەکدا دوابخرێت و بە ھیچ پاساوێکیش بێدەنگییان بەرامبەر بکرێت. کۆمەڵگای ئێمە لە دوڕیانێکی سیاسیی گەورەدا گیریخواردووە و پێویستی بە پێداچوونەوەیەکی ڕیشەیی ھەیە بۆ دەربازبوون لە کێشەکانی دونیای دوای ڕاپەڕین و زەمەنی دوای ڕێککەوتنە ستراتیژییەکان و تەنانەت سەردەمی دوای سەرھەڵدانی ئۆپۆزیسیۆنیش

‬
‎‫ھەموو کەمترخەمیی و لاموبالاتێکی سیاسیی و ئەخلاقیش لەم چرکەساتەدا مانای ئاڕاستەکردنی کۆمەڵگای ئێمەیە بۆ بەردەم ھەڕەشە و مەترسیی چاوەرواننەکراو

‬
‎‫بەڕێزان، ئێمە ھیچ کاتێک لەچرکەساتە گرنگەکانی مێژووی کۆمەڵگاکەمان بێدەنگ نەبووین و ھەمیشەش بە نووسینەکانمان باسمان لە خەم و ترسەکانمان کردووە کە دەشێت حیزب و سیاسەت بۆ ئینسانی ئێمەی بەرھەمبھێنێت. ئێمە ھەمیشە گوتوومانە کە کێشە کەڵەکەبووەکانی کۆمەڵگای ئێمە، ئەو ناشیرینی و بێدادی و بێباکیی و بێڕێزی و نەزانییە ترسناکەی لە دونیای ئێمەدا ھەیە، بەتەنھا ئەم یان ئەو گروپی سیاسی لێی بەرپرسیار نییە، بەڵکو زیاد لە گروپ و زیاد لە ھێزێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی لێی بەرپرسیارە. لەمڕۆشدا ئەم قەیرانە کەڵەکەبووانە بوونە بە کێشە لە ھۆشمەندی ئینسانی ئێمەدا و بە تاک و گروپ دەیانەوێت لەڕێگای خۆپیشاندانەوە زمانێک بدۆزنەوە بۆئەوەی تەعبیر لەخۆیان بکەن و ڕێگاچارەکان بۆ دەسەڵاتدارێتی کوردی دەستنیشانبکەن

‬
‎‫ئێمە خۆشحاڵین کە لە تەنیشت نووسینەکانی ئێمەوە نەوەیەک لەدایکبووە کە ھۆشمەندییەکی رەخنەیی بەرامبەر بە مێژووی خۆی بەرھەمھێناوە. بۆیە نە ئێمە ھەست بەتەنھایی دەکەین و نەئێوەش تەنھان. ئێمە نە سیاسین و نە دەمانەوێت ئەو ڕۆڵەش بگێڕین، نەھاتووین پێشڕەویتان بکەین و نە خواستی ئەوەشمان ھەیە سەرکردایەتیتان بکەین. ئەو سەردەمە بەسەر چوو کە چەند ڕۆشنبیرێکی شۆڕشگێڕ بڕیاری شۆڕش دەربکەن، ئەو سەردەمە بەسەرچوو کە شۆڕشگێڕەکانی دوێنێ مێژوو بۆ ئێوە بنووسنەوە. ئێوە دەتوانن دابڕانێکی مێژووی دروستبکەن، ئەم دابڕانە، دابڕانە نەک لە دەموچاوەکان، بەڵکو لە عەقڵییەت و کاراکتەر و کولتوور و ستایلی ژیان. ئێوە دەبێت کولتووری تایبەت بە خۆتان دروستبکەن. ئێوە دەبێت ئەو ڕاستییەتان لەبەر چاو وون نەبێت، کە ھیچ بزوتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی بێ چەمکی ئازادی ناتوانێت گۆڕان دروستبکات و ھیچ بزوتنەوەیەکیش ناتوانێت بە بێ بوونی پلورالیزم باس لە ئازادی بکات

‎‫لەڕاستیدا ئێمە بڕوامان وایە کە سیستەمی دەسەڵاتدارێتی لە کوردستاندا خۆی لە بنبەستێکی سیاسی و ئەخلاقیدا دەبینێتەوە. ئەم بنبەستە نە بە درێژکردنەوەی دوانەفەسی حکومەتێکی فاشیل چارەسەردەکرێت و نە بە خۆدزینەوە لە کێشەکان لەڕێگای دانپێدانانی زارەکیی بەو کێشانەی کۆمەڵگای ئێمە. سیاسەت کۆمەڵگای ئێمە بە تونێلێکی تاریکدا دەبات و ھەڵە و نەزانی و نابینیی سیاسییەکانیشمان ھیچ ڕووناکییەکمان لەودیو تونێلەکەوە پیشاننادەن. مێژوو ھەمیشە ئەو ڕاستییەمان بۆ دەسەلمێنێتەوە کە ھەڵەی سیاسییەکانە کارەسات بۆ کۆمەڵگاکان دروستدەکەن و مێژووی نەتەوەیەک دەسووتێنن

‬
‎‫ئێوە دەتوانن ڕێگری لەم کارەساتانە بکەن، ڕێگری لەوە بکەن کۆمەڵگای کوردستان بکرێت بە مەڵبەندی ئەم حیزب یان لقی ئەو حیزب، ئێوە دەتوانن کوردستان بکەن بە کۆمەڵگایەک کە ھەمیشە ھوشیاربێت بەرامبەر بە ئەگەرە ترسناکەکانی سیاسەت، ئێوە دەتوانن کۆمەڵگای ئێمە بکەن بە کۆمەڵگایەک کە مرۆڤ بکەوێتە نێوەندی ھەموو بەھاکان و ئازادی و پلورالیزمیش ببێت بە تاکە پارێزەری سیستەمی کۆمەڵایەتی و سیاسیمان‬

چاوپێکەوتنی ئاراس فەتاح لەگەڵ ڕادیۆی دەنگی ئەمریکا

۲٠۱۱ - ۳ - ۹ 

 بۆ گوێگرتن کلیک لێرە بکە

چەند سەرنجێک لەسەر کولتووری ترساندن

تەنھا شتێک کە بۆ سەرکەوتی ھێزی شەڕ پێویستە ئەوەیە کە مرۆڤە خێردۆستەکان ھیچ نەکەن   ئێدمۆند بێرک

لە دوای سوتاندنی دەزگای(تەلەفزیۆنی نالیا) و خێمەی خۆپیشاندەرانی بەردەرکی سەرا و کاولکردنی(ڕادیۆی دەنگ) و ڕفاندن و ئەشکەنجەدانی ناڕەزایان و ڕەخنەگرانی دەسەڵات لە سڵێمانی و ھەولێر، چیدی ناتوانین لە وڵاتی ئێمەدا باس لە ئازادی بکەین، بەڵکو دەبێت باس لە پلەی جیاجیای ترس و نا ـ ئازادیی بکەین، دەبێت باس لە سیاسەتی سووتاندن بکەین کە دەیەوێت گڕ لە ھەموو چالاکییەک بەربدات بۆنی مەدەنییەتی لێبێت و گوللەش بە ھەموو وشەیەکەوە بنێت کە تامی ئاشتی بدات. ئەم سیاسەتە نوێیە پێماندەڵێت: کە من دەرکەوتم ھیچ ھێزێک نییە بتانپارێزێت. لە دوای ئەم ڕووداوە ترسناکانەی ماوەی ڕابردوو چیدی ناتوانین پەنا بۆ ھیچ شوێنێک بەرین بمانپارێزێت، چونکی "سیاسەتی بەرھەمھێنانی ترس" پێیناوەتە قۆناغێکی دێجوورترەوە. لە قۆناغی ئێستادا چیتر ترسەکانمان ترس نییە لە لەدەستچوونی ئازادییەکان، بەڵکو ترسە لە وونبوون و نادیاریی چارەنوس. ئەم فۆرمە نوێیە لە "سیاسەتکردن" تەنھا بردنی بڕیارەکان نییە بۆناو ڕووبەرە تاریکەکان، بەڵکو گۆڕینی کردەی سیاسەتە بۆ تیڕۆر. ئەم فۆرمە نوێیە جگە لە ڕۆچوون بۆ ناو قۆناغێک لە جڵەولەدەستدانی عەقڵ لە سیاسەتدا ھیچ مانایەکی تری نییە

کاتێک دەسەڵاتدارێتییەک دەگات بە قۆناغێک لە تیڕۆری سیاسی کە تیایدا بە نھێنی خەڵک بڕفێنێت و بە نھێنیش بەڕەڵایان بکات، بە نھێنی پەلاماربدات و بە نھێنیش خۆی بکشێنێتەوە، دەیەوێت بە ئاشکرا پێمانبڵێت: کەس لە سنووری دەسەڵاتی مندا پارێزراو نییە. بەمانایەکی تر ھەر کەسێک لەگەڵ مندا نەبێت یان بەرژەوەندییەکانی من بخاتە مەترسییەوە، دەبێت ئەو توانایەی لێبسێنینەوە کە ھەست بە ئاساییش بکات

ئەمەی ئێستا لە کوردستاندا دەیبینین سیاسەت نییە، ئەمە زەبروزەنگە بەمانا ڕووتەکەی. ئەمە سیاسەت نییە، بەڵکو توندوتیژییەکی جڵەولەدەسەتچووە کە کەموزۆر پەیوەندی بە سیاسەتەوە نەماوە. ھەموو دەزانین کە سیاسەت بێ بەکارھێنانی شەرعییانەی زەبروزەنگ سیاسەت نییە، بەڵکو توندوتیژییەکی کوێرانەیە. دوای ئەم ڕووداوانە، کە بەداخەوە پێدەچێت دواڕووداو نەبن، کاتی ئەوە ھاتووە ئەو ھێزە ناشیریننەبووەی ناو حیزبەکان، کە ھێشتا نووزەی بەرپرسیارێتی و ئێتیکیی سیاسییان تێدا ماوە، دەنگی خۆیان بخەنە پاڵ کۆی ھێزە مەدەنییەکانی کۆمەڵگای ئێمە تاوەکو سنوورێک بۆ ئەم خەمساردییە سیاسی و ئینفیلاتە ئەمنییە دابنێین بۆئەوەی ئاساییشی کۆمەڵایەتیش بەدەردی سیستەمی سیاسیی لە کۆمەڵگای ئێمەدا نەبرێت و چارەنووسی داوەشان و لەبەریەک ھەڵوەشانەوە نەبێت

لەدوای ١٧ی شوباتەوە و بەتایبەت دوای ئەم ڕووداوانەوەی چەند ڕۆژی ڕابردووی مانگی نەورۆز، کۆتایی بە ئەفسانەی ئارامیی و ئاساییشی ماڵی کورد دێت. چیدی ئەوە خۆپیشاندەران نین کە بەڕۆژی ڕووناک وێنەی کورد لە جیھاندا ناشرین دەکەن، بەڵکو ئەوە ئەو ھێزە دەمامکبەسەرانەن کە بەشەوان ئاگری ڕق و کینە لە کۆمەڵگای ئێمە بەردەدەن و بە ڕۆژیش باسی سەروەریی یاسا دەکەن و ھاوسۆزیی لەگەڵ گەنجە ناڕازییەکاندا نیشاندەدەن. کۆمەڵگای ئێمە لەبەر لێواری بەجەنگەڵبووندایە. ئەو کاتە یاسای جەنگەڵ لە کۆمەڵگادا سەروەردەبێت کە دەمامکبەسەرەکان لەبری داوەرەکان قسە بکەن و تفەنگیش لەبری قەڵەم ئیمزا بکات

لەدوای ئەم ڕووداوانەوە دەبێت جارێکی تر بڵێین: با ڕێگە نەدەین "ھێزی شەڕ" دونیای ئێمە بکات بە شوێنێک کە یاسای جەنگەڵ تیایدا سەروەر بێت و ئاساییشی سیاسی و کۆمەڵایەتیمان داوەشێنێت. بەرپرسیاربوون بەتەنھا مانای ئەوە نییە کە شتێک بکەیت و بەرپرسیارێتییەکەی ھەڵگریت، بەڵکو مانای ئەوەشە کە ھیچ نەکەیت و تەماشاکەرێکی بێ ویژدان بیت

مردنی ئەزموونی دەسەڵاتدارێتی سوڵتانییەتی کوردی

ستوونی ھەفتەنامەی ئاوێنە

سەرەتا دەمەوێت جارێکی تر بەو تێزە دەسپێبکەمەوە کە ساڵی ٢٠٠٠ لە نووسینێکدا دەڵێم: دەسەڵاتدارێتی کوردی یەکێکە لە نموونەی ئەو دەسەڵاتدارێتییانەی کە حکومەت ناکات، بەڵکو حوکمدەکات. ئەم مۆدێلە تاوەکو ئەمڕۆش بەردوامە و ھیچ شتێک لە کاراکتەر و میتودی ئیشکردنی نەگۆڕاوە. دیارە جیاوازییەکی گەورە لەنێوان حکومەتکردن و حوکمکردندا ھەیە. حکومەتکردن ھونەری ئیدارەی دەوڵەت و فۆرمبەخشینە بە نەتەوە. حوکمکردنیش مۆدێلی دەسەڵاتدارێتییەکی سوڵتانییە کە لەسەر بناغەی پیادەکردنی سیاسەتی دووفاقەیی "سزا" و "پاداشت" کاردەکات و بەردەوامیی بەخۆی دەدات. کۆمەڵگای ئێمە پتر لە نۆزدە ساڵە لەنێو ئەم دووفاقەییەدا ھاموشۆدەکات کە کردەی سیاسەتی لە کوردستاندا پێڕەنگڕێژکراوە. ئەم فۆرمە لە دەسەڵاتدارێتی لە بناغەدا فۆرمێکی پێش مۆدێرنەیە و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست کە ماکس ڤێبەر ناوی ناوە "دەسەڵاتدارێتی سوڵتانی"ی. ئەم فۆرمە دەسەڵاتدارێتییە لەسەردەمی ئێستاماندا بەدامودەزگاییکراوە و خاوەنی دەزگای سەربازی و ئەمنی و ڕاگەیاندن و ئابووریی خۆیەتی. لەڕێگای ھەڵبژاردنی تەزویرکراویشەوە بەردەوام شەرعییەتی سیاسی بەخۆی دەبەخشێتەوە. بۆیە دەشێت بە سوڵتانیزمی نوێ ناودێڕی بکەین

 کە دەڵێم ئەم فۆرمی دەسەڵاتدارێتییەی ئێمە سوڵتانییەتێکی نوێی سیاسییە، مەبەستم ئەوەیە کە دەسەڵاتدار تیایدا پەیوەندی نێوان خۆی و کۆمەڵگا لەسەر بناغەی پەیوەندی دەسەڵاتی(پاستۆرالی)، واتە پەیوەندی نێوان شوان و مێگەل، دادەمەزرێنێت. لەلایەکی تریشەوە دەسەڵاتدارێتی کوردی ھەموو ڕەگەزە گرنگەکانی حکومڕانیی، وەک حکومەت و پەرلەمان و وەزارەتەکان، دامەزراندوە بەڵام کۆی ئەم دەزگایانە لە ئفلیجێتییەکی گشتگیردا دەژین. ئەمەش وایکردووە کە لە کۆمەڵگای ئێمەدا چەندین بۆتەی(بوئرە) دەسەڵاتدارێتی ھەبێت، نەک شێوازێکی دەسەڵاتدارێتی بە مانا دەوڵەتیی و دەزگاییەکەی. لەلایەکی ترەوە ھەموو دەزگاکانی ڕاگەیاندن و سەربازی و ئابووری و کولتووری ئیشدەکەن بێ پابەندبوونیان بە بنەمایەکی دەستوورییەوە. واتە سەنترالیزمێکی دەسەڵاتدارێتی داڕێژراوە کە لەژێر پرنسپی سەرۆکایەتیدا بەڕێوەدەچێت. ئەمە ئەو ڕەھەندە ترسناکەی سوڵتانییەتی سیاسییە کە پیاوانی سیاسەت ساڵانێکە لە کوردستاندا بەبێ بوونی دەستوور حومکدەکەن. بە واتایەکی تر ھێندەی پەیڕەووپرۆگرامی ھەرەمیی حیزب لە سیستەمی حوکمکردندا بڕیاردەدات، ھێندە یاسا و دامەزراوە یاساییەکان ئەو ڕۆڵە نابینن

کە دەشڵێم ئەم دەسەڵاتدارێتییە سوڵتانییەتێکی مۆدێرنە، مەبەستم ئەوەیە دەسەڵاتدار لەم سیستەمەدا لە "میر"ەوە دەبێت بە "سەرۆک" بەمانا مۆدێرنەکەی. واتە چیدی دەسەڵاتدار موڵکداری ھەرێمێکی دیاریکراو نییە کە خاوەنی چەند جوتیارێک یان رەعییەتێک بێت، بەڵکو خاوەنی دەزگاگەلێکی ئاڵۆزی ئیداری و بیرۆکراتییە و لەژێر ئاڵایەکی نیشتیمانیدا حوکمدەکات. ئەم فۆرمە دەسەڵاتدارێتییە بۆیە مۆدێرنە چونکە لەلایەکەوە نوێنەرایەتی نیشتیمانێکی سیاسی دەکات کە پێیدەڵێین دەوڵەت یان حکومەتێکی ھەرێمیی، لەلایەکی تریشەوە نوێنەرایەتی جەستەیەکی سیاسی دەکات کە بەمانا مۆدێرنەکەی پێیدەڵێین نەتەوە. بۆئەم مەبەستەش خاوەنی ڕەشنووسی دەستوورێکە کە سەرۆک دەسەڵاتێکی گەورە و ترسناکی لەدەستدا کۆکراوەتەوە. بەھەمان شێوەش خاوەنی پەرلەمانێکی کاریکاتۆری و ئابوورییەکی کۆماندۆئاسا و ڕاگەیاندنێکی ئاڕاستەکراو و دەزگای پۆلیس و ھەواڵگری نھێنی و سەدان ئەندامە کە ئامادەن ببن بە سەربازی حیزب

گەر ئەم فۆرمە لە پەیوەندیی دەسەڵاتدارێتی لەسەر دۆخی ئێستای کوردستاندا پیادەبکەین، ئەوە دەتوانین خەسڵەتە سەرەکییەکانی ئەم دەسەڵاتدارێتییە سوڵتانییە لە چەند خاڵێکدا کۆبکەینەوە. یەکەم، ئەم حوکمکرنە مانای چڕکردنەوەیەکی ترسناکی دەسەڵاتەکانە لەنێو دەستی سەرۆکدا. دووھەم، مانای وەلائەتێکی تۆخی نوخبەی سیاسییە بەرامبەر بە دەسەڵاتدار. سێھەم، ئەم فۆرمە لە سیستەم لەسەر دوو کۆڵەکەی ئەخلاقی وەستاوە، ئەوانەش "سزا" و "پاداشت"ن. واتە سزادانی ئەوانەی سەرپێچی و لاساریی دەکەن و پاداشتکردنی ئەوانەش کە دەبن بە پارێزەری نرخ و بەھاکانی سیستەمەکە و گەرەنتییەک بۆ بەردەوامبوونی. چوارەم، ئەم چەشنە ڕێکخستنەی دەسەڵاتیش دەبێتە ھۆکاری سەرھەڵدانی سیستەمێکی چنراو لە گەندەڵیی سیاسیی و ئیداریی و یاسایی و ئەخلاقیی، کە ھەریەکێکیان ئەوی تر دەپارێزێت، چونکی ھەموو تاک و گروپەکان ئەو ڕاستییە دەزانن کە بەبێ وەلائەتی کوێرانە و ملکەچێتیی ڕەھا کەس پشکی وەرگرتنی پۆستی لە دەزگا ئیدارییەکان و فرسەتی بەشداربوونی سیاسیی نابێت. لەلایەکی تریشەوە بەبێ ستاییش و بەرگریکردن لە سەرۆک و پێوەندەکەی ھیچ کەسێک شانسی ئەوەی نییە لە سامان و ئابووریی نەتەوەییدا بەشی ھەبێت. لەکۆتاییدا نەبوونی متمانە بە ھیچ ھێزێکی کۆمەڵایەتی یان سیاسی وا لە دەسەڵاتدار دەکات کە شەخسی خۆی تەدەخول لە ھەموو شتێکدا بکات و خودی خۆی ھەموو دوابڕیارەکانی لەدەستدابێت. بەشێوەیەکی گشتی تەنھا سەرۆک دیاریدەکات کێ دەچێتە ناو بازنەی تەسکی دەسەڵات و کێ لادەبرێت. ئەمە ئەو سیستەمی سزاو پاداشتەیە کە سەرۆک ھەمیشە دەسەڵاتی خۆی لەسەر بینادەکاتەوە. ئەمە ئەو فۆرمە سوڵتانییە نوێیەی دەسەڵاتدارێتییە کە لە کوردستاندا کاری ووردی بۆدەکرێت و ساڵ لەدوای ساڵیش بنەماکانی سەقامگیردەکرێت

ھەر دەسەڵاتدارێتییەک خوازیاری ئەوە بوو کە گەل دەوڵەت بپارێزێت، دەبێت سەرەتا دەوڵەت بکات بە شتێک کە شایانی بەرگریلێکردن بێت. ھیچ گەلێک ئامادەنییە خۆی بۆ دەوڵەتێک بەکوشت بدات یان لەژێر فەرمانڕەوایەتییەکدا بژی، کە بزانێ شەرعییەتی دەسەڵاتدارێتییەکی لەژێر پرسیاردایە

 

دەوڵەت دەبێت ڕێگەمان بدات بیربکەینەوە، نەک ھەمیشە بیری لێبکەینەوە. لەوەتەی دەسەڵاتدارێتی کوردی ھەیە، ئێمە بیر لە گرفتەکانی دەکەینەوە. پاش نۆزدەساڵ ئەزموونکردنی ئەم دەسەڵاتدارێتییە کاتی ئەوە ھاتووە کە چیدی بیر لە چاککردنی قەیرانەکانی نەکەینەوە، بەڵکو بیر لەوەبکەینەوە چۆن لەدەست ئەوانە ڕزگاریبکەین کە ناتوانن لەکاتی حوکمڕانیدا بیربکەنەوە.
دەسەڵاتدارێتی سوڵتانییانەی کوردی مۆدێلێکە لە دەسەڵات کە ڕۆڵی دەرمان دەگێڕێت. دەرمان بە مانا یۆنانییەکەی(فارماکۆن) کە ھەردوو مانای ژەھر و مانای چارەسەریش دەبەخشێت. دیارە لەو سەردەمانەدا بڕێکی زۆر لە دەرمانەکان لە ژەھر دروستدەکران و وێنەی "مار"یش کە بووە بە ڕەمزی دەرمان، ئەو مانا دووفاقەیییە دەگێڕێت کە دەرمان ھەڵگرێتی. کە دەڵێم ئەم دەسەڵاتدارێتییە ڕۆڵی دەرمان دەگێڕێت، مەبەستم لەو وەزیفە دووفاقەییەیە کە دەرمان ھەیەتی، واتە ھەم کوژەرە و ھەم ژیانوەبەرھێنەرە. ئەم دەسەڵاتدارێتییە ساڵانێکە بووە بە دەرمان بۆ قەڵەوکردنی نوخبەیەکی سیاسی بچووک و نەھامەتی بۆ زۆرینەی کۆمەڵگا، ساڵانێکە بووە بە ژەھر بۆ ئازادی، نەشیتوانیەوە کەمترین ئازاری ئەم خەڵکە ساڕێژ بکات. ئەم مۆدێلە کوردییە مۆدێلێکی ترسناکە چونکی ئامادە نییە بۆ ئەو بێوەژنانەی کە بیماری کیمیاویین، پارەی دەرمانی مانگانەیان بۆ سەربکات، بەڵام ملیۆنەھا دۆلاری بوجەی میللەت لە پرۆژە ئاشکرا و نێھێنییەکانیدا بەھەدەر دەدات، بێئەوەی کەسێک توانای لێپرسینەوەی لێیان ھەبێت

 

لە ئێستاشدا، دوای ڕاپەڕینی گەنجان ھیچ دەرمانێک نەماوە چارەسەری نەخۆشییەکانی ئەم دەسەڵاتدارێتییە سوڵتانییە بکات. ئەم مۆدێلی دەسەڵاتدارێتییە چوار ڕێگای لەبەردەمدایە. یان ئەوەتا دەرمانەکە وەکو ژەھر قبوڵدەکات و خۆی بەدەستی خۆی دەیخواتەوە، یان ئەوەتا ئێستاش بڕوای بەوە ھەیە کە ئەوەندە ژەھری لەبەردەستدایە تا ھەموومان دەرمانخوارد بکات، یان لەناوچەی ژێر دەسەڵاتدارێتییەکی خۆیدا دۆخی ناوکاو ڕادەگەینێت و بەتەنھا لەجێگادادەکەوێت. ڕێگای چوارەمیش ئەوەیە کە جەماوەر دەرمانەکە بە گەروویدا بکات و کۆتایی بە ھەموو ئازارەکان بھێنێت

ڕاستی ئەوەیە کە ئەم سیستەمە دەسەڵاتدارێتییە سوڵتانییە دەبێت بە ئاشکرا مردنی خۆی ڕابگەیەنێت. ئەم مردنە، فۆرمی مردنەکەی ھەر چۆنێک بێت، مردنی ئەزموونی دەسەڵاتدارێتیی کوردییە بەمانا حیزبییەکەی و کۆتاییھاتنە بەو سیستەمەی کە لەسەر پرنسیپی سزا و پاداشت بینایکردووە